Araba eta Burgos artean dauden mendilerrorik garrantzitsuenak zeharkatu ondoren, iparraldera joko dugu etapa honetan, Bizkaiko hiriburura iristeko, Bilbora. Artziniegatik gertu dagoen auzo batetik abiaturik, bi gailur txiki igoko ditugu; haien bestaldean dago Okondo. Gero, Ganekogorta mendietara igoko gara, eta osorik zeharkatuko ditugu mendebaldetik ekialdera, Pagasarri ospetsuaren gailurrera iritsi arte, eta handik Bilbo ikusiko dugu. Larraskitura jaisteko, Bilborako bide zaharra hartuko dugu.

Oharra
Denbora atala ibil-denborei egokiturik dago, atsedenaldiak kontuan hartu gabe.

Artziniegatik gertu dagoen auzoa da Inorza, Ibalzibar ibaiaren ondoan, Bizkaiko Enkarterriak eta Gordexola Arabako Arrespaldizarekin lotzen dituen errepidean. Ibaia zeharkatu, eta hormigoizko pista batean aurrera jarraituko dugu, La Blanca baselizara doana; laster utziko dugu bidea, eta ezkerrera joko, estatua bat dagoen bidegurutze batean. Baserria igaro eta, Labanego erreka zeharkatuta, iparraldera doan bide bat hartuko dugu, Garondo gaineko gailurrerantz; iparraldetik inguratuko dugu, bide zabal batean zehar. Mendi-lepoan, ekialdean, Idubaltza gailurreraino dagoen malda gogorra ikus dezakegu. Aurrez ekin diezaiokegu, edo ezkerretara dugun basoan barrena. Azken hori da aukerarik egokiena.

Erreka zeharkatu eta gero, basoan barrena sartuko gara, eta bide zabal bat hartuko dugu gora; bihurgune handiak eginez doan pista bat da, betiere iparralderantz; mendiaren bizkarrera irtengo gara, ezkerretara Piedra Hincada eta eskuinetara Idubaltza ditugula. Eskuinera jo, ekialde-hegoekialdera, eta Idubaltzara igoko gara.

Pinuz inguraturik dago gailurra, eta ez da askorik ikusten. Erpin geodesiko bat eta gutunontzi bat ikusiko ditugu.

Atzera itzuliko gara, lehen utzi dugun bidegurutzera, Beraskolako bidea seinalatzen duen lekura. Bide zabal batean behera jaitsiko gara, malda gogorrean, pinudian barrena, behean garbiune bat topatu arte: Idubaltzako lepoa. Eskuinetara, Mastondo errekaren amildegia; Arabako Okondoraino iristen da. Ezkerretara, Ponton errekaren amildegia; Gordexolara jaisten da, Bizkaian. Mendi-lepo honek bi lurraldeen arteko muga egiten du.

Mendi-lepotik aurrera jarraituko dugu, bide zabal bat hartuta, eta eskuinetara dagoen borda baten paretik igarota, beste bide bat hartuko dugu, gorantz, gora-behera txikiak eginez, harik eta pista bat topatu arte; hura zeharkatu, eta gora jarraituko dugu, gainaldea hartu arte; han, harripila batzuei jarraituz, eskuinera, Beraskola gaineko erpin geodesikora iritsiko gara.

Mendi hori Bikirrio izenez ere ezaguna da, Gordexolara jaisten den amildegiaren izena hori baita; Mastondo ere deitzen diote, Araba aldeko amildegiagatik. Erpin geodesikoaren ondoan, irudi garai bat dago, lurrean sartua; Bizkaiaren eta Arabaren arteko muga seinalatzen du. Iparraldera begira, Ganekogortako mendi multzo handia ikus dezakegu, eta gure oinetan Zaldu harana, Sodupe eta Okondo artean; horra jaitsiko gara.

Iparraldera jaitsiko gara bide txiki bat hartuta, pista bateraino; ezkerrera jo, eta berehala irtengo gara pistatik, beste bide bat hartzeko eskuinera, alanbre-hesi baten ondotik. Halako batean, hesiaz bestaldera igaro behar dugu, behera jarraitzeko, mendiaren gerria zeharkatzen duen pista bateraino. Ezkerrera jo, eta behera jarraituko dugu, bihurgune handiak hartuz, asfaltozko pista batera heldu arte; han, ezkerrera joko dugu, Arrazuria baserriraino. Ekialdera bide zabal bat utzi, baserria zeharkatzen duena, eta aurrera jarraituko dugu, baina berehala eskuinera joko dugu, iparraldera, amildegian behera doan bidea hartuta, pista zabal batera iritsi arte (kontrako aldetik dator, errepideraino, Zaldu inguruan, Bizkaiaren eta Arabaren mugan, Maiorga izeneko lurrean).

Errepidea zeharkatu, eta bestaldean arrasto zuri-gorriak topatuko ditugu, Izalde errekaren gaineko zubia zeharkatzeko. Burdinazko hesi giltzatu batek ez digu igarotzen uzten, eta nola edo hala pasatu beharko dugu. Zubia igaro, eta pinudi batean sartuko gara, ezkerreko pistatik, gorantz, bide zabal bat topatu arte. Bide hori alanbre-hesi eta akazia batzuen ondotik doa. Arrasto zuri-gorri zaharrak ikusiko ditugu. Bideari jarraituz, eskuineko mendia inguratuz, bihurgune batean beste bide bat hartuko dugu eskuinera, Laurmanda errekaraino. Hura zeharkatu gabe, eskuinera joko dugu, maldan gora, eta aurreraxeago errekaren beste aldera igaroko gara. Bideak eta pistak txandakatuz, betiere amildegiaren ertzetik, mendi-lepora igoko gara, Beraza eta Laburu baserrien gainetik.

Beraza mendi-lepoan, ezkerrera joko dugu, iparrerantz, hormigoizko pista batean barrena, hesi bat jo arte; handik aurrera, gurdibide bat hartuko dugu, alanbre-hesi baten ondotik, Landeta lepora iristeko, Pagoeta (ezkerretara) eta Kiputxeta (aurrez aurre) gailurren artean. Pista nagusia utzi, eta iparrera joko dugu, bide zabal bat hartuta, gero eskuinera jotzeko. Harripila batek bide txiki bat seinalatzen digu, ezkerretara; gailurra inguratuz igotzen da, Kuputxetako lepora iristeko, iparraldean. Lepo hori oso zorrotza da, belazez estalitako malda handiekin bi aldeetara, eta Gallarraga handia iparrean duela. Iparreko mugaraino jarraitu, eta eskuinera bide bat hartuko dugu, Gallarraga gailurra inguratzeko, eta Pagero lepora iristeko.

Malda gogorra igoko dugu, aurrez aurre, ondo nabaritzen ez den bide batetik, mendi ertzaren bazterretik. 200 metro igo behar dira, gogorrak, Gallarraga gaina harrapatzeko.

Ganekogortako mendietako gailurrik mendebaldekoena da, Pagero lepoak bereizirik. Ikuspegi ederra dago Kadagua haran estura, mendebaldean, eta baita Lingorta urtegira ere, Alonsotegin. Ipar-ekialdean, Ganekogortara eramango gaituen mendilerroa.

Gailurretik 50 metro atzera egin behar da, gero ezkerrera bide bat hartzeko; tximinia batera eramango gaitu, eta handik behera jaitsiko gara, Pagero leporaino (Urkitza ere deitzen diote).

Mendi-lepo horrek mendebaldetik ekialderantz zeharkatzen du mendilerroa, eta zelaia eta luzea da, iparrera eta hegora malda handiak dituela. Amaieran, pista eskuinetara utzi, eta bide txiki batean gora igoko gara, sigi-saga, iparraldetik, Pagero gainera iristeko. Handik, bide erraza dugu, ia maldarik gabekoa, Ganekogorta gailurreraino.

Gailur ospetsua da bilbotarrentzat; isurialdeak hiriburuaren erditik abiatzen dira. Gailurrean oroigarri bat ikusten da, gainekogortazaleen alde; 1871an bazen ordurako mendizale talde bat, eta ibilaldiak egiten zituzten inguruetan. Gailurretik ikus dezakegu hegoaldera Garobel mendilerroa, eta mendebaldera Enkarterriak. Iparraldera, berriz, Pagasarri gaina.

Iparraldeko bide bat hartuko dugu jaisteko. Biderdi edo Gane-Txiki gailurra eskuinetara utzi, eta Munagañe lepora iritsiko gara. Gainalde bat igarota, Erdikolanda lepora iritsiko gara, eta, handik, pista bat ezkerretara utzita, basoan zehar Pagasarri gainera igoko gara.

Ganekogortarekin batera, Pagasarri da Bilboko gailurrik ospetsuena. Urtero jendetza handi bat igotzen da Bilbotik bertatik. Elurzuloak dauden lepoan mendiko aterpea dago, eta 1496tik bazen han etxola bat. Gaineraino igotzeko bidea 1783koa da.

Gailurretik behera, mendi-lepora jaitsiko gara, Pagasarriko aterperaino, eta, Ganeta gailurra ezkerretara utzita, basoan zehar sartuko gara, iparraldeko bide zaharrean behera. Zapaburu iturriaren ondotik igaro, eta, San Roke baseliza ikusiz eskuinetara, Igertu lepora helduko gara, eta han asfaltozko bidea topatuko dugu, etxola batzuetaraino. Larraskitun gaude, eta Bizkaiko hiriburua ikus dezakegu. Ezkerrera bihurgune bat hartu, errepidea utzi, eta bide zabal bat hartuko dugu aurrera -Bilbora jaisteko lasterbidea-, eta San Adrianen irtengo gara.

Euskal Herriko hiririk eta porturik handiena da, Bilbo Handiaren buru, eta 28 udalek osatu zuten Ibaizabal ibaiaren bi aldeetan (Nerbioi Ibaizabalen adar bat besterik ez da).